Ruszyła 8. edycja kampanii przeciwko nielegalnym środkom ochrony roślin

Rolnicy i sprzedawcy stają w obliczu kolejnej odsłony ogólnopolskiej akcji edukacyjnej mającej ograniczyć obrót podrobionymi i nielegalnymi środkami ochrony roślin. Jak informuje Polskie Stowarzyszenie Ochrony Roślin (PSOR), kampania wystartowała po raz ósmy, a jej celem jest nie tylko informowanie o zagrożeniach, lecz także przekazywanie praktycznych wskazówek dotyczących bezpiecznych zakupów.

Skala problemu i międzynarodowe działania

Władze i organizatorzy akcji alarmują, że rynek nielegalnych preparatów jest znaczący — w Unii Europejskiej jego udział szacuje się na około 14 proc. całej branży. Jak wynika z danych unijnych operacji, podczas jednej z akcji Europolu (Silver Axe VIII) zabezpieczono ponad 2 040 ton fałszywych lub nielegalnych środków ochrony roślin, a kilkadziesiąt osób powiązanych ze sprawą zostało zatrzymanych.

Również polskie służby uczestniczą w międzynarodowych operacjach. W 2025 r. funkcjonariusze Krajowej Administracji Skarbowej (KAS) oraz służby celne brały udział w akcji JCO NOXIA II koordynowanej przez OLAF, w ramach której skonfiskowano łącznie 52 tony stałych preparatów oraz około 21 tys. litrów płynnych środków ochrony roślin; polska Służba Celno‑Skarbowa odnotowała przy tym zatrzymanie ponad 1,2 tys. litrów nielegalnych produktów.

Bezpieczeństwo zdrowotne, finansowe i prawne

Organizatorzy kampanii podkreślają, że konsekwencje użycia nielegalnych preparatów wykraczają poza straty w pojedynczym gospodarstwie. Produkty kupione poza legalnym obiegiem mogą zawierać niezbadane mieszaniny chemiczne lub składniki wycofane na poziomie unijnym, co prowadzi do ryzyka uszkodzeń upraw, skażenia żywności oraz zagrożeń dla zdrowia ludzi i zwierząt. W komunikacie przypomniano też, że oryginalne środki przechodzą wieloletnie procedury badawcze i rejestracyjne, z kolei podróbki takich testów nie mają.

Poza skutkami agronomicznymi, stosowanie produktów z szarej strefy może narazić gospodarstwo na utratę pozycji w łańcuchach dostaw, kłopoty z certyfikacją oraz sankcje administracyjne i karne. Jak wskazuje Krajowa Administracja Skarbowa, kontrole graniczne i krajowe w 2025 r. udaremniły próby wprowadzenia do obrotu setek kilogramów i litrów nielegalnych środków.

Gdzie powstaje największe ryzyko

Zdaniem służb najczęstsze kanały dystrybucji nielegalnych preparatów to anonimowe aukcje internetowe oraz handel obwoźny. To właśnie w sieci przestępcy często próbują omijać przepisy — dlatego elementem kampanii jest przypomnienie o zmianach prawnych mających zwiększyć nadzór nad sprzedażą online. Nowe regulacje zakładają m.in. całkowity zakaz sprzedaży fumigantów przez internet oraz obowiązek ujawniania danych sprzedawcy i nabywcy przy obrocie pozostałymi środkami.

Praktyczne wskazówki dla rolników

Kampania akcentuje znaczenie weryfikacji legalności produktu przed zakupem. Organizatorzy, wśród których są PSOR, KAS, Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa (PIORiN) oraz Policja, przypominają o obowiązujących wymogach rejestracyjnych i dokumentach. Oto zbiór najważniejszych zaleceń dla właścicieli gospodarstw:

• kupować tylko środki zarejestrowane w Polsce i posiadające zezwolenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi;
• nabywać produkty wyłącznie w punktach wpisanych do rejestru działalności regulowanej prowadzonego przez wojewódzkie inspektoraty ochrony roślin i nasiennictwa;
• sprawdzać opakowanie: zwracać uwagę na trwałość etykiety, obecność napisów w języku polskim oraz oznaki uszkodzeń i nieszczelności;
• unikać ofert anonimowych sprzedawców online i podejrzanie niskich cen; prosić o dane sprzedawcy i dowód legalności towaru;
• zgłaszać podejrzane oferty i obserwacje do PIORiN, KAS lub Policji.

Co robią instytucje i jakie są efekty edukacji

Jak informuje PIORiN, działania prewencyjne i kontrolne będą kontynuowane, a instytucja traktuje ograniczanie obrotu nielegalnymi preparatami jako priorytet. PSOR zwraca uwagę, że łączenie działań edukacyjnych z kontrolami daje lepszy skutek niż każda z tych strategii osobno. W siedmiu wcześniejszych edycjach kampanii przeprowadzono liczne szkolenia dla służb i rolników, a także rozpowszechniono ponad 100 tys. materiałów informacyjnych w kilku językach.

Urząd Patentowy RP przypomina natomiast o aspekcie własności intelektualnej: handel podrobionymi środkami to nie tylko zagrożenie dla zdrowia i środowiska, lecz także przejaw naruszeń prawa, które destabilizują rynek i narażają przedsiębiorstwa na straty.

Dla gospodarzy najważniejsze praktyczne skutki akcji to większa dostępność informacji o tym, jak bezpiecznie kupować środki ochrony roślin, i możliwość szybkiego zgłoszenia nielegalnego obrotu. Jak zapowiadają organizatorzy, program ma charakter długofalowy i będzie monitorowany, aby ocenić jego wpływ na obniżenie skali zjawiska.